زیارت عاشورا از جمله زیارات مشهوری است که سیره علماء بر آن قائم بوده

واز توجه بسیاری نزد بزرگان شیعه برخوردار است. منابع اولیه چون کامل

الزیارات با سند قابل قبول این زیارت را نقل نموده و بزرگانی چون شیخ طوسی

در «مصباح المتهجد» و ابن مشهدی در «المزار الکبیر» به این زیارت عنایت

ویژه داشته اند.
لعن واعلام برائت های این زیارت حساسیت عامه را در طول تاریخ بر انگیخته

است. برخی به همین دلیل منکر برخی از فرازهای زیارت شده اند. مرحوم

مجلسی پدر جریانی را از شیخ طوسی نقل می کند که نشان از کیاست وزیرکی

ایشان در برخورد با اهل سنت دارد. محمد تقی مجلسی می گوید: «مشهور است

که چون شیخ طوسى در زیارت عاشورا ذکر کرده اللهم العن الاول و الثانى و

الثالث علماء عامه اعتراض کردند که اینها کیستند شیخ حدیثى از طرق ایشان نقل

کرد که مراد از اول قابیل است که وضع کرد کشتن را و دویم فرعون است و

سیم هامان است و راضى شدند از او زیرا که ایشان در زمان خلفاى بنى عباس

بودند و همه کس مى ‏دانستند که ایشان شیعه ‏اند اما سب نمى ‏توانستند کردن‏»

محور تعزیت گفتن و عزای امام حسین در روز عاشورا

 در منابع زیارت قبل از متن زیارت روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده

است که زیارت امام حسین را با دو هزار حج و دو هزار عمره و دو هزار غزوه

که همه آنها همراه رسول خدا و ائمه معصومین علیهم السلام است، برابر

می داند. سپس حضرت دستور العمل انجام زیارت از راه دور را بیان نموده و

خودشان ضامن پاداش کسی که این اعمال را انجام دهد، می شوند.

راوی سوال می کند: چگونه به همدیگر در این روز تعزیت بگوئیم؟ حضرت در

پاسخ فرمودند: «تَقُولُونَ أَعْظَمَ اللَّهُ أُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالْحُسَیْنِ وَ جَعَلَنَا وَ إِیَّاکُمْ مِنَ

الطَّالِبِینَ بِثَأْرِهِ مَعَ وَلِیِّهِ‏ الْإِمَامِ الْمَهْدِیِّ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ»

 ذکر نام امام مهدی بر زبان عزاداران عاشورا در ابراز همدردی با یکدیگر نشان

از محوریت اعتقاد به قیام امام عصر در خونخواهی از خون خدا حتی در زمان

امام باقر علیه السلام دارد.

خونخواهی از خون خدا درهمراهی با امام پیروز از اهل بیت

در اولین جا از این زیارت که نام حضرت مهدی برده شده، آمده است: «فَأَسْالُ اللَّهَ

الَّذِی أَکْرَمَ مَقَامَکَ أَنْ یُکْرِمَنِی بِکَ وَ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکَ مَعَ إِمَامٍ مَنْصُورٍ مِنْ آلِ

مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِه» تفاوت نقل کامل الزیارات با نقل شیخ طوسی در این

است که در نقل ابن قولویه دو درخواست وجود دارد: اول گرامی شدن به واسطه

وجود مقدس امام حسین علیه السلام و دوم روزی شدن خونخواهی همراه با امام

منصور اما در نقل شیخ درخواست فقط دومی است.


منتقم بودن امام عصر علیه السلام

منتقم از اسماء خداوند است که عادل بودن پرودگار آن را اقتضا می کند. در

روایات این اسم بر وجود مقدس حضرت مهدی علیه السلام نیز نهاده شده  و با

دوتعبیر از انتقام گیری حضرت نام برده شده است که عبارتند از:

1)انتقام گیرنده از دشمنان خدا

در جریان ملاقات احمد بن اسحاق قمی با امام عسکری علیه السلام و سوالش از

امامِ بعد از ایشان، حضرت بعد از بیان ضرورت وجود امام در هر زمانی و تبیین

جایگاه امام در عالم هستی، شخص وجود مقدس حضرت مهدی علیه السلام را به

او نشان داده و فرمودند: «یَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ لَوْ لَا کَرَامَتُکَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ

عَلَى حُجَجِهِ مَا عَرَضْتُ عَلَیْکَ ابْنِی هَذَا إِنَّهُ سَمِیُّ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ کَنِیُّهُ الَّذِی یَمْلَأُ

الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً یَا أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ مَثَلُهُ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ

مَثَلُ الْخَضِرِ ع وَ مَثَلُهُ مَثَلُ ذِی الْقَرْنَیْنِ وَ اللَّهِ لَیَغِیبَنَّ غَیْبَةً لَا یَنْجُو فِیهَا مِنَ الْهَلَکَةِ إِلَّا

مَنْ ثَبَّتَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْقَوْلِ بِإِمَامَتِهِ وَ وَفَّقَهُ فِیهَا لِلدُّعَاءِ بِتَعْجِیلِ فَرَجِهِ فَقَالَ

أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ فَقُلْتُ لَهُ یَا مَوْلَایَ فَهَلْ مِنْ عَلَامَةٍ یَطْمَئِنُّ إِلَیْهَا قَلْبِی»  سپس امام

عصر در سن سه سالگی با زبان عربی فصیح خودشان را این گونه معرفی

نمودند: « أَنَا بَقِیَّةُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ الْمُنْتَقِمُ‏ مِنْ أَعْدَائِهِ فَلَا تَطْلُبْ أَثَراً بَعْدَ عَیْن‏ یَا أَحْمَدَبْنَ إِسْحَاقَ»

2)انتقام گیرنده از ظالمین

در تفاسیر روایی ذیل آیات اول سوره مبارکه مائده روایتی نقل شده است که

پیامبر گرامی می فرمایند: «معاشر الناس، إنی نبی، و علی وصیی، ألا إن خاتم

الأئمة منا القائم المهدی، ألا إنه الظاهر على الدین، ألا إنه المنتقم‏ من‏ الظالمین‏، ألا

إنه فاتح الحصون و هادمها، ألا إنه فاتح کل قبیلة من الشرک، ألا إنه مدرک لکل ثار

لأولیاء الله عز و جل، ألا إنه الناصر لدین الله عز و جل»

از آنچه بیان شد برداشت می شود که دامنه خونخواهی و انتقام گیری حضرت

فراتر از خونخواهی امام حسین علیه السلام است و مسؤلیت سنگینی است که

تمامی دشمنان خدا و ظالمان و مستکبران عالم از تیغ عدالت حضرت در امان

نیستند.

بزرگترین ظلم، ظلمی است که در حق محمد و آل محمد روا داشتند چون دامنه

این ظلم به سراسر عالم کشیده شده و تا به امروز ادامه دارد وان شاء الله با دست

توانای حضرت مهدی پایان خواهد پذیرفت.    

نکته:

 منتقم به صورت مطلق وبدون قیدی دیگر تنها بر خداوند اطلاق شده است همانند

اینکه در ادعیه می خوانیم:

دعای مشلول:  یَا نَاصِرُ یَا مُنْتَصِرُ یَا مُدْرِکُ یَا مُهْلِکُ یَا مُنْتَقِمُ‏، یَا بَاعِثُ یَا وَارِثُ یَا

أَوَّلُ یَا آخِرُ یَا طَالِبُ

دعای مجیر: سُبْحَانَکَ یَا عَفُوُّ تَعَالَیْتَ یَا مُنْتَقِمُ‏ أَجِرْنَا مِنَ النَّارِ بِعَفْوِکَ یَا مُجِیرُ،


اما اینکه در مورد حضرت مهدی علیه السلام بدون قید استعمال شده باشد را نیافتیم.
امام مهدیِ حق گو و خواستار حق اهل بیت

در فراز دیگری از زیارت عاشورا آمده است: «وَ أَسْأَلُهُ أَنْ یُبَلِّغَنِی الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ

لَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَ أَنْ یَرْزُقَنِی طَلَبَ ثَارِکُمْ‏ مَعَ إِمَامٍ مَهْدِیٍ‏ ظَاهِرٍ نَاطِقٍ مِنْکُم» در جمع

بندی سه نقل از زیارت اوصافی برای امام زمان بیان شده است که عبارتند از امامِ

مهدی وهدی، ظاهر و ناطق از اهل بیت(ناطق منکم) و ناطق به حق اهل بیت

(ناطق بالحق منکم)وناطق برای اهل بیت (ناطق منکم) قبل از توضیح این اوصاف

به توضیح مقام محمود و درخواست آن از جانب ما می پردازیم.

مقام محمود مقام والایی است که پیامبر گرامی اسلام به آن مقام نائل شدند. امیر

المؤمنین در پاسخ به فردی که در آیات قرآن دچار شک و شبهه شده بود، این

چنین می فرمایند: « ثُمَّ یَجْتَمِعُونَ فِی مَوْطِنٍ آخَرَ یَکُونُ فِیهِ مَقَامُ مُحَمَّدٍ ص وَ هُوَ

الْمَقَامُ‏ الْمَحْمُودُ فَیُثْنِی عَلَى اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى بِمَا لَمْ یُثْنِ عَلَیْهِ أَحَدٌ قَبْلَهُ ثُمَّ یُثْنِی عَلَى

الْمَلَائِکَةِ کُلِّهِمْ فَلَا یَبْقَى مَلَکٌ إِلَّا أَثْنَى عَلَیْهِ مُحَمَّدٌ ص ثُمَّ یُثْنِی عَلَى الرُّسُلِ بِمَا لَمْ یُثْنِ

عَلَیْهِمْ أَحَدٌ قَبْلَهُ ثُمَّ یُثْنِی عَلَى کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ یَبْدَأُ بِالصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءِ ثُمَّ

بِالصَّالِحِینَ فَیَحْمَدُهُ أَهْلُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ فَذَلِکَ قَوْلُهُ(عَسى‏ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً

مَحْمُوداً) فَطُوبَى لِمَنْ کَانَ لَهُ فِی ذَلِکَ الْمَقَامِ حَظٌّ وَ وَیْلٌ لِمَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ فِی ذَلِکَ الْمَقَامِ

حَظٌّ وَ لَا نَصِیب‏»

اهل بیت پیامبر علیهم السلام نیز این مقام را دارا هستند. در زیارت جامعه کبیره

خطاب به ایشان می گوییم: وَ لَکُمُ الْمَوَدَّةُ الْوَاجِبَةُ وَ الدَّرَجَاتُ الرَّفِیعَةُ وَ الْمَقَامُ‏

الْمَحْمُودُ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى وَ الْمَکَانُ الْمَعْلُومُ‏  وَ الْجَاهُ الْعَظِیمُ وَ الشَّأْنُ الرَّفِیعُ وَ الشَّفَاعَةُ الْمَقْبُولَة
از روایات برداشت می شود که مقام محمود، جایگاهی در بهشت است و شفاعت

در آنجا صورت می گیرد. پس مقام محمود همان مقام شفاعت است. مصنف کتاب

احتجاج یعنی مرحوم طبرسى در تفسیر جوامع الجامع از مصنفات خود مى‏فرماید:

«مقام محمود عبارت از مقام شفاعت است و آن مقامى است که انبیاء و پیغمبران

و سایر خلائق از اولین و آخرین در آن مکان حاضر گردند در آن روز لواء حمد

و شفاعت از حضرت ربّ العزت باو عنایت گردد و هر چه نبى صلی الله علیه

وآله سؤال از حضرت قادر متعال نماید یا شفاعت خطیئت امت فرماید، بى‏شبهه و

یقین حضرت ارحم الراحمین شفاعت آن سید المرسلین در حق جمیع مخلوقین

قبول نماید.»
علامه طباطبایی همین برداشت را از آیه شریفه مربوطه دارند و می گویند: «

این معنا در روایاتى بسیار زیاد، بطور مختصر و مفصل، هم بطرق متعدده‏اى از

سنى، و شیعه، روایت شده است، و این روایات دلالت دارد بر اینکه مقام محمود

در آیه شریفه همان مقام شفاعت است، البته منافات هم ندارد که غیر آن جناب،

یعنى سایر انبیاء و غیر انبیاء هم بتوانند شفاعت کنند، چون ممکن است شفاعت آنان

فرع شفاعت آن جناب باشد، و فتح باب شفاعت بدست آن جناب بشود.»

با توجه به آنچه بیان شد معلوم می شود که معنای درخواست ما از رسیدن به

مقام و جایگاه محمود این است که مورد شفاعت پیامبر و امیر المؤمنین و اهل بیت

علیهم صلوات المصلین نائل شویم. از قرین شدن این تقاضا با خونخواهی امام

حسین و همراهی با امام مهدی علیهما السلام می توان برداشت کرد که راه

رسیدن به این مقام و مورد شفاعت واقع شدن، آن است که در راستای اهداف امام

زمان در تحقق ظهور و رسیدن اهل بیت به حقشان تلاش کنیم.

گفته شده که یا لثارات الحسین شعار یاران حضرت مهدی عجل الله فرجه است.

از این رو شاخص اصلی مهدی یاوری الگوگیری از نهضت سرخ حسینی

است.قلب یاران حضرت مهدی از محبت امام حسین پر شده است و خونخواهی

خون خدا از چشمان به خون نشسته ی آنها از اشک نمایان است. اصحاب مهدی

همانند یاران سید الشهداء تا پای جان در همراهی امام و حمایت از او ثابت قدم

ایستاده و ذره ای تردید به دل راه نمی دهند و حاضرند در رکاب امامشان چندین بار کشته و زنده شوند.
اوصافی که برای حضرت حجت در این زیارت ذکر شده است، گویای آن است

که وراثت خون خدا مدال افتخاری است تا بدست توانای حضرت، اهل بیت به

حق مسلم شان که وراثت زمین باشد، برسند. سخنان حضرت و معرفی خود به

عنوان بقیة الله و ذخیره الهی، ناطق بودن ایشان از جانب اهل بیت را فریاد می زند.
مهدی بودن امام عصر و بر هدایت بودن ایشان نشان از آن دارد که ثمره خون

سید الشهداء در هدایت امت به بار نشسته است و این فرزند نهم از نسل اوست که

سکان کشتی هدایت بشر را به دست گرفته تا زحمات تمامی انبیاء و اولیاء در

راستای هدایت را شکوفا کند.

نتیجه:

تاکید زیارت عاشورا و عزاداری برای امام حسین علیه السلام بر این است که با

ابزار تولی و تبری از عاشورا پلی به راه مهدی بزنیم.


فهرست منابع:

کامل الزیارات، ابن قولویه، جعفر بن محمد، دار المرتضویة، نجف اشرف‏، 1356 ش‏، چاپ: اول‏
کمال الدین و تمام النعمة، صدوق (ابن بابویه، محمد بن على‏)، اسلامیه‏، تهران‏، 1395 ق‏، چاپ: دوم‏
الغیبة للحجة، طوسى، محمد بن الحسن‏، دار المعارف الإسلامیة، ایران؛ قم‏، 1411 ق‏، چاپ: اول‏
البرهان فی تفسیر القرآن، بحرانى، سید هاشم بن سلیمان‏، مؤسسه بعثه‏، قم‏، 1374 ش‏، چاپ: اول‏
تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، استرآبادى، على‏، مؤسسة النشر الإسلامی‏، ایران؛ قم‏، 1409 ق‏، چاپ: اول‏
مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، طوسى، محمد بن الحسن‏، مؤسسة فقه الشیعة، بیروت‏، 1411 ق‏، چاپ: اول‏
التوحید (للصدوق)، ابن بابویه، محمد بن على‏، جامعه مدرسین‏، ایران؛ قم‏، 1398 ق‏، چاپ: اول‏
الأمالی( للصدوق)، ابن بابویه، محمد بن على‏ ناشر: کتابچى‏، تهران1376 ش، چاپ: ششم‏
الاحتجاج طبرسى، احمد بن على‏ ترجمه مازندرانى،
 تفسیر المیزان، علامه طباطبایی ترجمه



تاريخ : ۱۳٩٢/۸/٢٠ | ٧:٢٦ ‎ب.ظ | نویسنده : | نظرات ()
  • قالب بلاگ اسکای | اس ام اس دون